Pello Sasiain
Korrika, nahiz eta hasieran testuinguru zatitu batean sortu —oso polarizatua eta politikoki konfrontatiboa—, bere jatorritik oso bestelako zerbait irudikatzera iritsi da. Eta ez da berez gertatu.
Gizarteak hala nahi izan duelako gertatu da.
Konfrontazioaren aurrean, euskal herritarren zati handi batek beste logika baten alde egin du, modu kontzientean edo intuitiboan: lankidetzarena, bizikidetzarena eta partekatutako espazioena. Eta erabaki komun horrek ahalbidetu du Korrika, eta antzeko beste ekimen batzuk, topagune bihurtzea.
Bi urtez behin, Korrikak gogorarazten digu askotan ahazten dugun zerbait: euskarak badu elkartzeko gaitasuna. Baina gaitasun hori ez da berez sortzen.
Gizarteak berak lortu du ekimen hauek —ez bakarrik Korrika, baita Kilometroak, Euskararen Maratoia eta beste hainbat ere— barne-mugak apurtzea, belaunaldiak nahastea eta lehen distantzia zegoen tokian komunitatea eraikitzea.
Egun horietan, kilometroz kilometro, lekukoren atzetik batera egiten dugu aurrera. Eta keinu sinple horretan badago zerbait sakonagoa: espazio komun bat partekatzeko borondatea.
Orduan, euskara ez da hizkuntza bat bakarrik: partekatutako emozio bihurtzen da.
Baina, agian horregatik beragatik, komeni da sinboloa eta oinarria ez nahastea.
Fokua desbideratzen denean
Espazio hauek ahalegin komunaren bidez eraiki direnez, haien oreka bereziki baliotsua da.
Hain ekimen handi eta irekiak direnean, normala da aldarrikapen desberdinak agertzea. Aniztasuna euskal gizartearen parte da. Baina presentzia guztiak ez dira modu berean elkartzen.
Batzuetan, protagonismoa bilatzen denean, ekitaldi komun bat norberaren erakusleiho bihurtzen denean edo aldarrikapen jakin batek mezu nagusia estaltzen duenean, zerbait lausotzen hasten da.
Galdera sinplea da:
euskaraz ari gara ala beste zerbaiti buruz?
Arrisku hori are agerikoagoa da iragan hurbileko pasarte mingarriekin lotutako aldarrikapenak agertzen direnean. Gai konplexuak dira, eta oraindik ere zauriak irekita daude biktima eta senide askorentzat.
Horrelako mezuak batasunerako sortutako espazioetan txertatzeak deserosotasuna sor dezake, eta batzuetan urruntzea ere bai. Eta hori gertatzen denean, euskara bera geratzen da bigarren planoan.
Komunalaren balioa
Ekimen hauen indarra, neurri handi batean, komunalean dago.
Guztionak direlako funtzionatzen dute. Eta inor ez delako besteon gainetik jartzen.
Ez da kasualitatea. Denboran zehar eraikitako jarrera bat da.
Bai, badago beti protagonismoaren tentazioa. Baina gizarteak, oro har, ulertu du espazio hauek funtzionatzen dutela partekatuak direlako.
Korrika —baita Kilometroak edo Euskararen Maratoia eta abar ere— ez da eszenatoki indibiduala.
Topagunea da.
Eta hor dago bere indarra.
Askatasuna eta erantzukizuna
Ideiak adierazteko askatasuna oinarrizkoa da. Baina askatasun horrek badu bere osagarria: erantzukizuna.
Ez da gauza bera edozein testuingurutan hitz egitea edo guztioi irekita dagoen espazio komun batean.
Aldarrikapen bat zilegia izan daiteke. Baina erdigunea hartzen badu eta euskara baztertzen badu, bere ekarpena lausotu egiten da.
Horregatik, badirudi zentzuzkoa dela lehentasuna argi izatea:
lehenik euskara, ondoren gainerakoa.
Ez arau gisa, baizik eta oreka mantentzeko modu gisa.
Sinbolotik harago
Eta, hala ere, bada beste ideia bat ezin dena ahaztu.
Ekimen hauek garrantzitsuak dira. Baina ez dira nahikoa.
Euskararen etorkizuna ez da soilik halako uneetan erabakitzen.
Egunerokoan erabakitzen da.
Euskarak bizirik iraun badu, etxeko suari esker izan da. Eta gaur ere hortxe dago gakoa: eguneroko erabileran, ohituretan, belaunaldien arteko transmisioan.
Bestela, arriskua dago guztiak sinbolo bihurtzeko.
Txinparta piztu daiteke halako topaguneetan, baina sua etxean mantentzen da.
Eraiki duguna zaintzea
Gehiago nahi dugu. Baina hori lortzeko, lehenengo erronka ez da gehiago egitea, baizik eta dagoeneko eraiki duguna zaintzea.
Gizarteak lortu duena ez da gutxi: zatitzeko joera izan duen testuinguru batean, elkartzeko espazioak sortzea.
Baina hori hauskorra da.
Eta hauskorra denak zaintza eskatzen du.
