Hemen eskuartean dugun arazoa zera da: euskal gizartea eta bera ordezkatzen duten instituzioak mendebalde zabalean erroturik dagoen giro eta espirituaz bizi dira. Euskal gizartean ematen diren herri mailako sareak eta harremanak beste lekuetakoak baino indartsuagoak badira ere, hemen ere, egungo beste herrialde garatuetan bezala, gizartea instituzionalizazio utserako joera gero eta handigoa da. Instituzioak hor daude, bere paper ezinbestekoa bete behar dute, baina, halere, gizabanakoa eta politika formal arteteko maila guzti-guztiak zaindu behar dira. Eta alde horretatik, kultura bere osoan harturik instituzioen jardunaz harago doa, instituzioak ezin dio inonlaz bere osoan ez ordezkatu, ez bultzatu edo sustatu.
Gure garaiko ahulezi horretaz hain justu baliatu dira MLNVko iraultzaile marxistek. Euskal kultura bere egiteko, haien edukia zein espiritua desitxuratzeko eta betiere eduki kultural eta kosmobisional hori guztia bere iraultza antisistemaren mesedetan jartzeko.

Mirande errebindikatua izan da ezker muturreko jendearengatik euskal tradizioa jelkideek ulertzen zuten moduan ukatzen zuelako eta era berean gogorkeria eta kristautasunari gorrotoa aldarrikatzen zituelako. Gabriel Aresti eta Federico Krutwig-en laguna, orduko bi komunista hauekin bat zetorren abertzaletasuna jelkideari egindako kritikan.

Nietzche da kasu hontan batzen dituen erreferente teorikoa. Eta hau ez da bakarrik gertatzen Euskadin. Gogoan dut amerikar baten liburua, “Pensadores temerarios”, Mark Lilla-rena. Bertan demostratu egiten da nola Martin Heidegger eta Carl Schmitt, fatxismoaren ideologoak, ezker muturreko teorikoengatik lortu dutela beren itzala mantentzen akademia munduan. Zergaitik? Mendebaldeko dekadentzia, metafisikaren heriotza eta beste halako nietzchear gaiekin bat zetozelako.

Miranderen kasua beretsua da. Heterodoxiaren errebindikazioa, errebeldiarena, bat egiten du ETAkoen belaunaldiarekin. Heterodoxia hori abertzaletasun jeltzalea izorratzeko bide bat delako. Akaberaren filosofia hori Euskal Herrian aplikatu behar delako, Europar korronte iraultzaileekin bat egiteko.

Benetan kuriosoa pertsonai bezala eta ia ezezaguna bere lana euskaldun gehienen aldetik.